Γιατί οι ορθοπεδικές παθήσεις αποτελούν την πρώτη αιτία προσέλευσης στα ιατρεία του Σώματος και τι σημαίνει αυτό για την επιχειρησιακή ετοιμότητα
Το αστυνομικό προσωπικό που υπηρετεί στο πεδίο αποτελεί την αιχμή του δόρατος της δημόσιας ασφάλειας. Καθημερινά εκτίθεται σε πολλαπλούς και συχνά απρόβλεπτους κινδύνους, καλούμενο να αντιμετωπίσει -εν καιρώ ειρήνης- καταστάσεις που θυμίζουν εκείνες του πολέμου. Συμπλοκές, συλλήψεις, τροχαία, κοινωνικές εντάσεις, φυσικές καταστροφές: κάθε υπηρεσία στον δρόμο ενέχει ρίσκο που μπορεί να κλιμακωθεί ραγδαία.
Δεν αποτελεί, λοιπόν, έκπληξη ότι οι ορθοπεδικές παθήσεις είναι η κυριότερη αιτία προσέλευσης του εν ενεργεία προσωπικού στα ιατρεία πρωτοβάθμιας και τριτοβάθμιας υγειονομικής κάλυψης. Ενδεικτικά, μόνο στο Κεντρικό Ιατρείο Αθηνών της ΕΛ.ΑΣ. εξετάστηκαν το 2025 περίπου 12.000 ασθενείς.
Ένα επάγγελμα με έντονες σωματικές απαιτήσεις
Το μάχιμο προσωπικό της ΕΛ.ΑΣ. καλείται να ανταποκριθεί σε σωματικές και ψυχικές απαιτήσεις που υπερβαίνουν κατά πολύ μια συνήθη επαγγελματική δραστηριότητα. Η διατήρηση της ασφάλειας, η επιχειρησιακή ετοιμότητα και η δράση υπό πίεση απαιτούν συνεχή φυσική εκγύμναση, αντοχή και αυξημένη ετοιμότητα. Η ενασχόληση με αθλητικές δραστηριότητες ή η χρήση γυμναστηρίου. Ιδιαίτερα στις νεότερες ηλικίες αποτελεί σχεδόν κανόνα.
Ωστόσο, η επαναλαμβανόμενη καταπόνηση λόγω συνεχούς – έντονης εκγύμνασης, σε συνδυασμό με την παρατεταμένη δραστηριότητα κατά την εργασία, αυξάνει τον κίνδυνο τραυματισμών ή χρόνιων ορθοπεδικών παθήσεων. Στα τακτικά εξωτερικά ιατρεία, οι βλάβες που καταγράφονται συχνότερα είναι συνδεσμικές ή οφείλονται σε μηχανική καταπόνηση.
Παράλληλα, οι συνθήκες εργασίας διαφέρουν σημαντικά ανάλογα με την υπηρεσία, δημιουργώντας διαφορετικά επίπεδα επικινδυνότητας και διαφορετική συχνότητα βλαβών.
ΔΙΚΥΚΛΙΣΤΕΣ: Στον δρόμο με υψηλές ταχύτητες
Οι δικυκλιστές επιχειρούν καθημερινά σε συνθήκες πυκνής αστικής κυκλοφορίας. Η αποστολή τους δεν περιορίζεται στην περιπολία. Περιλαμβάνει άμεση επέμβαση και καταδίωξη, δηλαδή υψηλές ταχύτητες και απότομους ελιγμούς. Η πιθανότητα τροχαίου ατυχήματος είναι ιδιαίτερα αυξημένη, ενώ παράλληλα, δεν είναι σπάνιο, το προσωπικό να εκτίθεται σε βία, ειδικά σε περιόδους επεισοδίων.
Οι τραυματισμοί, στις περιπτώσεις αυτές, ποικίλλουν: από απλές εκδορές και θλάσεις μέχρι βαριά κατάγματα. Ένα στοιχείο που αποτυπώνει τη σκληρή πραγματικότητα αυτών των υπηρεσιών: στα πρώτα τρία μόλις χρόνια λειτουργίας της ΔΙ.ΑΣ., ο αριθμός των τραυματιών που έλαβε αναρρωτικές άδειες λόγω τραυματισμών ήταν σχεδόν τριπλάσιος της συνολικής δύναμης της ομάδας.
ΥΑΤ και ΥΜΕΤ: Στην πρώτη γραμμή των επεισοδίων
Οι υπηρεσίες αποκατάστασης τάξης και καταστολής εγκληματικότητας βρίσκονται στην πρώτη γραμμή κάθε φορά που μια μαζική συγκέντρωση ή διαδήλωση κλιμακώνεται. Οι συνθήκες μπορούν να γίνουν βίαιες σύντομα και απρόβλεπτα: ρίψεις αντικειμένων, βόμβες μολότοφ, σωματικές επιθέσεις. Εικόνες που η κοινή γνώμη έχει δει πολλές φορές μέσω των ΜΜΕ.
Οι συνηθέστεροι τραυματισμοί περιλαμβάνουν εγκαύματα, κακώσεις από άμεση πλήξη, κακώσεις μυών και νεύρων και κατάγματα.
ΕΚΑΜ: Η ελίτ που πληρώνει το τίμημα της ετοιμότητας
Η Ειδική Κατασταλτική Αντιτρομοκρατική Μονάδα είναι μια από τις πλέον επίλεκτες μονάδες της ΕΛ.ΑΣ. Η αποστολή της αφορά ακραίες καταστάσεις: τρομοκρατικές ενέργειες, ομηρίες, αντιμετώπιση βαριά οπλισμένων εγκληματιών. Οι τραυματισμοί, όμως, δεν προέρχονται μόνο από το πεδίο. Η καθημερινή σκληρή εκπαίδευση και εκγύμναση είναι εξίσου απαιτητική.
Ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό αυτής της μονάδας: τα στελέχη της τείνουν να αναφέρουν προβλήματα υγείας μόνο σε προχωρημένη κατάσταση, ενώ παράλληλα, τείνουν να επιστρέφουν στη δράση ταχύτερα σε σχέση με το υπόλοιπο αστυνομικό προσωπικό, πριν την πλήρη αποκατάσταση.
ΟΠΚΕ: Σε περιοχές υψηλής εγκληματικότητας
Οι Ομάδες Πρόληψης και Καταστολής Εγκληματικότητας επιχειρούν σε περιοχές με αυξημένη παραβατικότητα. Φέρουν βαρύ οπλισμό και αντιμετωπίζουν ληστείες, διακίνηση ναρκωτικών, βαριά οπλισμένους εγκληματίες. Η εκγύμναση σε καθημερινή βάση είναι απαραίτητη προϋπόθεση. Η έκθεση σε κίνδυνο είναι μεγάλη και οι ορθοπεδικές κακώσεις κυμαίνονται από μέσης έως μεγάλης βαρύτητας.
Οδηγοί περιπολικών και χειριστές ελικοπτέρων: Η αθόρυβη φθορά
Η πολύωρη καθιστική θέση και οι συνεχείς κραδασμοί προκαλούν σταδιακά προβλήματα στην οσφυϊκή μοίρα και τον αυχένα. Παράλληλα, η κίνηση περιπολικών υπό συνθήκες αυξημένης κυκλοφορίας -ιδίως σε καταδιώξεις- αυξάνει τον κίνδυνο τροχαίων ατυχημάτων. Βλάβες στη σπονδυλική στήλη και ποικίλες κακώσεις από τραυματισμούς είναι τα συχνότερα αίτια προσέλευσης στα ορθοπεδικά ιατρεία.
Πεζές περιπολίες: Τα πιο απρόβλεπτα περιστατικά
Οι αστυνομικοί που εκτελούν πεζές περιπολίες για τον έλεγχο της παραβατικότητας αντιμετωπίζουν ορθοπεδικές παθήσεις ποικίλης βαρύτητας, κυρίως μετά από συμπλοκές ή διαδικασίες σύλληψης. Κατάγματα, τραύματα από αιχμηρά αντικείμενα, κακώσεις από άμεση πλήξη, εγκαύματα, βαριές συνδεσμικές βλάβες, ακόμα και κατάγματα κατά τη διαδικασία χειροπέδησης, είναι από τα συχνότερα περιστατικά.
Υπηρεσίες γραφείου: Λιγότερος κίνδυνος, όχι μηδενικός
Οι αστυνομικοί που υπηρετούν σε γραφεία επισκέπτονται συνήθως τα ορθοπεδικά ιατρεία για κοινά παθολογικά προβλήματα. Ωστόσο, κάθε αστυνομικός μπορεί να κληθεί σε διατεταγμένη υπηρεσία ανά πάσα στιγμή. Σε έκτακτες καταστάσεις -πορείες, διαδηλώσεις, επεισόδια- το προσωπικό γραφείου συνδράμει τις μάχιμες δυνάμεις, με κίνδυνο τραυματισμών αντίστοιχο εκείνων των μάχιμων μονάδων.
Τραυματισμοί από πυροβόλο όπλο: Μια σκληρή ιδιαιτερότητα
Αξίζει να σημειωθεί ότι στον χώρο της αστυνομίας αναφέρονται τραυματισμοί από πυροβόλο όπλο συχνότερα σε σύγκριση με τα σώματα των Ενόπλων Δυνάμεων, ένα στοιχείο που αποτυπώνει το βαρύ επιχειρησιακό φορτίο. Ο οπλισμός αποτελεί μέρος του καθημερινού εξοπλισμού του αστυνομικού, σε πραγματική και όχι μόνο εκπαιδευτική χρήση.
Τραυματισμοί από ευθεία βολή ή εξοστρακισμό, καθώς και αυτοτραυματισμοί, δεν είναι μεν συχνοί, αλλά ούτε αμελητέοι σε αριθμό. Πρόκειται συχνά για μόνιμες βλάβες.
Το γεγονός ότι ο αστυνομικός φέρει οπλισμό και ελέγχει την εγκληματικότητα οδηγεί πολλές φορές σε ένοπλες συγκρούσεις. Η αστυνομία καταγράφει, δυστυχώς, σημαντικό αριθμό θανάτων κατά το καθήκον.
Ο δύσκολος δρόμος της αποκατάστασης
Ένα σημαντικό ζήτημα που προκύπτει μετά από τραυματισμό είναι ο χρόνος επιστροφής στην υπηρεσία. Ένα ικανό ποσοστό ασθενών χρειάζεται αναρρωτική άδεια, που κυμαίνεται από λίγες ημέρες έως μήνες, ανάλογα με τη βαρύτητα. Οι απουσίες αυτές επηρεάζουν τόσο την επιχειρησιακή ετοιμότητα όσο και τη λειτουργία των υπηρεσιών.
Το ιδιαίτερο στον χώρο της αστυνομίας είναι ότι η πλήρης αποκατάσταση απαιτεί συχνά περισσότερο χρόνο σε σχέση με τον γενικό πληθυσμό. Η επανένταξη στην υπηρεσία προϋποθέτει άριστη λειτουργικότητα και υψηλή φυσική απόδοση. Ο αστυνομικός πρέπει να είναι πλήρως ικανός από την πρώτη στιγμή που επιστρέφει. Για παράδειγμα, ένα κάταγμα ή μια συνδεσμική βλάβη που στον γενικό πληθυσμό η πλήρη αποκατάσταση θα απαιτούσε διάστημα π.χ. 2 μηνών, στα Σώματα Ασφαλείας απαιτεί μεγαλύτερο χρόνο μέχρι την πλήρη λειτουργική ικανότητα.
Ακόμα πιο χαρακτηριστικό: μια κάκωση σε δάκτυλο του χεριού που αφήνει κάποιο βαθμό δυσκαμψίας μπορεί, σε οποιονδήποτε άλλο εργαζόμενο, που δεν υπηρετεί στην Αστυνομία, να μην επηρεάζει ιδιαίτερα την εργασία του. Σε έναν αστυνομικό, όμως, μπορεί να αλλάξει την υπηρεσιακή του κατάσταση. Αν επηρεάζεται η χρήση του οπλισμού, ενδέχεται να μεταβεί σε κατάσταση μη μάχιμου.
Ο ψυχολογικός παράγοντας: Πέρα από τη σωματική βλάβη
Σε ορισμένες περιπτώσεις παρατηρείται καθυστέρηση στην επιστροφή στην ενεργό υπηρεσία για λόγους που δεν σχετίζονται με τη λειτουργικότητα. Ασθενείς επικαλούνται επίμονα ενοχλήματα ήσσονος σημασίας, είτε από φόβο υποτροπής, είτε λόγω ψυχολογικού τραύματος που σχετίζεται με τις συνθήκες του τραυματισμού ή με παλαιότερα σοβαρά περιστατικά. Αυτό δημιουργεί πρόσθετες δυσκολίες στη διαχείριση προσωπικού και επιβαρύνει τη λειτουργία των μονάδων.
Η ισορροπία μεταξύ πραγματικής αποκατάστασης και αντικειμενικής αξιολόγησης γίνεται κρίσιμη με τον υπηρεσιακό ορθοπεδικό στο κέντρο αυτής της απόφασης.
Μόνιμες βλάβες: Όταν η επιστροφή δεν είναι δυνατή
Σε αρκετές περιπτώσεις, σοβαρές ορθοπεδικές παθήσεις προκαλούν μόνιμες σωματικές βλάβες ή αναπηρίες. Τα στελέχη που πλήττονται μπορεί να καταστούν ανίκανα για μάχιμα καθήκοντα, να μετατεθούν σε υπηρεσία γραφείου ή να τεθούν εκτός ενεργού υπηρεσίας. Αποτέλεσμα: απώλεια έμπειρων στελεχών, μειωμένη επιχειρησιακή δυνατότητα, αποδυνάμωση από εκπαιδευμένο προσωπικό και επίδραση στη συνοχή μονάδων.
Οι αριθμοί μιλούν από μόνοι τους: πάνω από 2.500 ασθενείς εξετάζονται ετησίως από τις υγειονομικές επιτροπές προκειμένου να λάβουν αναρρωτική άδεια. Περίπου 30 στελέχη κρίνονται κάθε χρόνο ανίκανα για ενεργό υπηρεσία -αποστρατεύονται ή μεταβαίνουν σε θέση γραφείου.
Υπερσυνταγογράφηση: Ένα αθέατο πρόβλημα
Ένα ακόμα ζήτημα που αντιμετωπίζουν οι ορθοπεδικοί της ΕΛ.ΑΣ. είναι η υπερσυνταγογράφηση. Για κάθε κάκωση απαιτείται πλήρης απεικονιστικός ή εργαστηριακός έλεγχος, όχι μόνο για ιατρικούς, αλλά και για νομικούς και υπηρεσιακούς λόγους, ώστε οι γνωματεύσεις να ακολουθούνται με αντικειμενικά ευρήματα. Αν αναλογιστεί κανείς ότι κάθε ορθοπεδικός εξετάζει ετησίως 3.000 έως 6.000 ασθενείς, κατανοεί το μέγεθος της πρόκλησης.
Οι επιπτώσεις σε αριθμούς και λειτουργία
Οι απώλειες εργατοωρών λόγω ορθοπεδικών αναρρωτικών αδειών επιφέρουν αλυσιδωτές συνέπειες. Μειώνεται η επιχειρησιακή ετοιμότητα, αυξάνεται ο φόρτος εργασίας για τους εναπομείναντες, προκύπτει ανάγκη για υπερωρίες, πρόσθετες προσλήψεις και μετακινήσεις. Μακροχρόνιες ή επαναλαμβανόμενες βλάβες οδηγούν σε αναπροσαρμογή ρόλων, πρόωρες αποστρατείες και κόστη αποζημιώσεων.
Η διαφοροποίηση μεταξύ μάχιμων μονάδων και υπηρεσιών γραφείου είναι σαφής: στις μάχιμες μονάδες, οι απουσίες είναι συχνότερες, βαρύτερες και με άμεσο αντίκτυπο στην ασφάλεια των αποστολών. Στα γραφεία, οι επιπτώσεις είναι κυρίως οργανωτικές, αλλά παραμένει η ανάγκη για εργονομική πρόληψη και διαχείριση χρόνιων παθήσεων.
Συμπεράσματα: Η Ορθοπεδική ως πυλώνας επιχειρησιακής ετοιμότητας
Τα ορθοπεδικά προβλήματα αποτελούν τη σημαντικότερη υγειονομική πρόκληση για το Σώμα. Ο μεγάλος όγκος ασθενών απαιτεί κατάλληλο προσωπικό, δομές και πόρους. Η συντριπτική πλειονότητα αντιμετωπίζεται επιτυχώς με συντηρητικές ή χειρουργικές μεθόδους. Ωστόσο, ο ετήσιος αριθμός περιστατικών με μόνιμη αναπηρία επιβάλλει στοχευμένες παρεμβάσεις.
Πρόληψη, έγκαιρη διάγνωση και σύντομη, ολοκληρωμένη αποκατάσταση: αυτοί είναι οι τρεις πυλώνες που μπορούν να διασφαλίσουν τη λειτουργικότητα του προσωπικού και την επιχειρησιακή ετοιμότητα της Ελληνικής Αστυνομίας. Τα ορθοπεδικά τμήματα δεν είναι απλώς ιατρεία είναι κρίσιμος παράγοντας για τη βιωσιμότητα του Σώματος.
Δημήτριος Αντωνόπουλος
Αστυνομικός Διευθυντής (ΥΓ), Χειρουργός Ορθοπεδικός
Διευθυντής Κεντρικού Ιατρείου Αθηνών ΕΛ.ΑΣ.
