Tι είναι το βρογχικό άσθμα?
Ορισμός: Το βρογχικό άσθμα είναι μια χρόνια ετερογενής νόσος του αναπνευστικού συστήματος, η οποία χαρακτηρίζεται από χρόνια φλεγμονή των βρόγχων (οι αεραγωγοί των πνευμόνων). Εκδηλώνεται με συμπτώματα τα οποία έχουν διακύμανση στον χρόνο ως προς την εμφάνιση, την ένταση και τη συχνότητά τους, και ενίοτε συνοδεύονται από μεταβολές στην ροή αέρα κατά την εκπνοή.
Στατιστικά στοιχεία: Το άσθμα επηρεάζει περισσότερους από 260 εκατομμύρια ανθρώπους παγκοσμίως, με περίπου 3-5% αυτών να έχουν σοβαρό άσθμα. Στην Ελλάδα, υπολογίζεται ότι περίπου το 9% του γενικού πληθυσμού πάσχει από άσθμα και απαντάται πιο συχνά στα αγόρια κατά την παιδική ηλικία και στις γυναίκες κατά την ενήλικη ζωή.
Άσθμα ενηλίκων είναι:
● το παιδικό άσθμα το οποίο συνεχίζεται και στην ενήλικη ζωή
● το άσθμα το οποίο επανεμφανίζεται κατόπιν εξάλειψής του στην παιδική ηλικία (συμβαίνει στο 1/3 των ασθενών με παιδικό άσθμα)
● το άσθμα το οποίο ξεκίνησε στην ενήλικη ζωή (το 15% αυτού αποτελεί το επαγγελματικό άσθμα)
Ποια είναι τα βασικά συμπτώματα του άσθματος?
● Βήχας (πιο συχνά ξηρός, πιο συχνά το βράδυ ή νωρίς το πρωί, παροξυσμικός)
● Αίσθημα βάρους στο στήθος (εκδηλώνεται και ως δυσφορία, σφίξιμο, πόνος)
● Δύσπνοια (δυσκολία στην αναπνοή, κόπωση στην προσπάθεια)
● Συριγμός (“σφύριγμα” κυρίως κατά την εκπνοή)
Κρίση ή παρόξυνση άσθματος ονομάζεται η οξεία εμφάνιση ή επιδείνωση των ήδη υπαρχόντων συμπτωμάτων άσθματος, εντός λεπτών ή ωρών. Η κατάσταση αυτή απαιτεί έναρξη ή ενίσχυση της ήδη λαμβανόμενης φαρμακευτικής αγωγής και σε σοβαρές περιπτώσεις, ακόμη και νοσηλεία. Σε πολύ σπάνιες περιπτώσεις πολύ σοβαρές παροξύνσεις μπορεί να οδηγήσουν θάνατο.
Ποιοι είναι οι εκλυτικοί παράγοντες του άσθματος?
● Αλλεργιογόνα (ακάραια οικιακής σκόνης, μούχλα, γύρη, τρίχωμα ζώων, φτερά πτηνών, τρόφιμα)
● Καπνός από καπνικά προϊόντα, καπνός από καύση ξύλου ή βιομάζας
● Χημικές ουσίες (π.χ. καθαριστικά, αρώματα, καλλυντικά-ιδιαίτερα αυτά με έντονη οσμή- λακ, ερεθιστικές ουσίες του επαγγελματικού περιβάλλοντος)
● Κλιματολογικές συνθήκες(υγρασία, κρύος αέρας, ζεστός αέρας),
● Ατμοσφαιρική ρύπανση
● Άσκηση, έντονο γέλιο
● Φάρμακα (ασπιρίνη ή άλλα μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη, β-αποκλειστές)
● Λοιμώξεις του αναπνευστικού (ιδιαίτερα οι ιογενείς)
● Σωματικό ή ψυχικό stress
● Γαστροοισοφαγική παλινδρόμηση (ΓΟΠ)
Οι βρόγχοι των ατόμων με γενετική προδιάθεση για την ανάπτυξη άσθματος, όταν έρχονται συστηματικά ή περιστασιακά σε επαφή με τους παραπάνω εκλυτικούς παράγοντες, στενεύουν και μειώνεται η ροή αέρα που διέρχεται μέσα από αυτούς. Αυτή η στένωνση προκύπτει από την σύσπαση των μυϊκών ινών γύρω από τους βρόγχους (βρογχόσπασμος) και από τον συνδυασμό της πάχυνσης των τοιχωμάτων τους και της παραγωγής βλέννας εντός αυτών (φλεγμονή). Αυτή η κατάσταση προκαλεί τα συμπτώματα του άσθματος και αναστρέφεται, είτε αυτόματα, είτε μετά από θεραπευτική παρέμβαση.
Πώς γίνεται η διάγνωση του άσθματος?
Η διάγνωση τίθεται από τον Πνευμονολόγο με:
1) Λήψη του ιατρικού ιστορικού και φυσική εξέταση του ασθενούς: εξετάζεται η ύπαρξη συμπτωμάτων συμβατών με άσθμα (αξιολόγηση της διακύμανσης αυτών σε ένταση και συχνότητα και η τυχόν επιδείνωση τους κατόπιν έκθεσης σε ερεθιστικούς παράγοντες) , η κληρονομική προδιάθεση, το ιστορικό παιδικού άσθματος
2) Λειτουργικό έλεγχο αναπνοής: περιλαμβάνει δοκιμασίες στις οποίες αποτυπώνεται η διακύμανση στην απόφραξη αεραγωγών
● Σπιρομέτρηση: Πρόκειται για μία ανώδυνη εξέταση κατά την οποία ο ασθενής καθοδηγούμενος από τον ιατρό, φυσάει με συγκεκριμένο τρόπο μέσα σε ένα μηχάνημα που ονομάζεται σπιρόμετρο. Μέσω της μέτρησης του όγκου αέρα που εισέρχεται και εξέρχεται από τον πνεύμονα και της χωρητικότητας αυτού, αξιολογείται η λειτουργία των πνευμόνων και η απόφραξη των αεραγωγών.
● Ροομέτρηση: Γίνεται με ένα απλό μηχάνημα, το ροόμετρο, που μετράει τη μέγιστη ροή αέρα σε μια δυναμική εκπνοή. Χρησιμοποιείται για την διάγνωση, όταν δεν υπάρχει δυνατότητα σπιρομέτρησης, αλλά κυρίως για την παρακολούθηση της αναπνευστικής λειτουργίας στο σπίτι σε ασθενείς με δύσκολα αντιμετωπιζόμενο άσθμα.
● Δοκιμασίες βρογχικής πρόκλησης: Διενεργούνται σε εξειδικευμένα κέντρα στις περιπτώσεις όπου η σπιρομέτρηση είναι φυσιολογική, αλλά η συμπτωματολογία και το ιστορικό του ασθενούς είναι απολύτως συμβατά με άσθμα. Εκτιμάται η ανταπόκριση των αεραγωγών (βρογχόσπασμος) μετά από εισπνοή φαρμακευτικών ουσιών ή μετά από άσκηση. Βοηθήσουν κυρίως στον αποκλεισμό του άσθματος.
● Λοιπός έλεγχος:
-Αλλεργικές δοκιμασίες: ειδικές αιματολογικές εξετάσεις και δερματικές δοκιμασίες που χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό πιθανών ερεθιστικών παραγόντων που επιδεινώνουν το άσθμα. Δεν είναι απαραίτητες για τη διάγνωση του άσθματος.
-Εμμέσως μέσω σπιρομέτρησης η ροομέτρησης μπορεί να διαπιστωθεί ανταπόκριση των αεραγωγών στην βρογχοδιασταλτική αγωγή μετά από περίοδο λήψης 4 εβδομάδων ή διακύμανση στις τιμές μεταξύ των επισκέψεων στο ιατρείο.
Τι περιλαμβάνει η διαφοροδιάγνωση του άσθματος?
Παθήσεις των ανώτερων αεραγωγών, Βρογχική υπεραντιδραστικότητα, Βρογχόςπασμος εκλυόμενος από άσκηση, Βρογχόσπασμος μετά από έκθεση σε ερεθιστικές ουσίες, Ηωσινοφιλική βρογχίτιδα, Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια (ΧΑΠ)
Ποιές είναι οι παθήσεις που συχνά συνυπάρχουν με άσθμα?
Παχυσαρκία, Υπνική άπνοια, Γαστροοισοφαγική Παλινδρόμηση, Αλλεργική ρινίτιδα, Χρόνια παραρρινοκολπίτιδα, Χρόνια Αποφρακτική Πνευμονοπάθεια, Βρογχεκτασίες, Ατοπική δερματίτιτδα, Άγχος-κατάθλιψη, Εγκυμοσύνη, Χρόνιος πόνος, Αρτηριακή Υπέρταση, Σακχαρώδης Διαβήτης, Δυσλιπιδαιμία, Αρθρίτιδα,
Ποιές θεραπευτικές επιλογές έχουμε για το άσθμα?
Η θεραπευτική αντιμετώπιση είναι εξατομικευμένη και περιλαμβάνει:
1) Φαρμακευτική αγωγή:
● Εισπνεόμενα φάρκακα: αποτελούν τον πυλώνα της αντιμετώπισης του άσθματος. Διακρίνονται σε ρυθμιστικά (για τακτική χρήση) και σε ανακουφιστικά (για χρήση κατά τις παροξύνσεις άσθματος), με απαραίτητο συστατικό τα εισπνεόμενα κορτικοστεροειδή (ICS)
● Δισκία: ανταγωνιστές λευκοτριενίων, κορτιζόνη από του στόματος (σε συγκεκριμένες περιπτώσεις)
● Θεραπεία απευαισθητοποίησης σε αλλεργιογόνα και θεραπεία αλλεργικής ρινίτιτδας (σε περιπτώσεις αλλεργικού άσθματος)
● Βιολογικοί παράγοντες: ενέσιμα φάρμακα υψηλού κόστους, που χρησιμοποιούνται στο σοβαρό άσθμα
2)Αλλαγή τρόπου ζωής, στρατηγικές:
● Αποφυγή έκθεσης στους ερεθιστικούς παράγοντες που προκαλούν ή επιδεινώνουν τα συμπτώματα
● Εμβολιασμός έναντι της γρίπης και του RSV
● Άσκηση (το άσθμα δεν αποτρέπει τον αθλητισμό, ακόμη και τον πρωταθλητισμό!)
● Διακοπή καπνίσματος (το κάπνισμα κάνει τα φάρμακα του άσθματος λιγότερο αποτελεσματικά!)
● Διατροφή (η απώλεια σωματικού βάρους σε υπέρβαρα και παχύσαρκα άτομα μπορεί να βελτιώσει τον έλεγχο του άσθματος)
● Διαχείριση άγχους-στρες (υπάρχουν ενδείξεις ότι το άσθμα επιδεινώνεται σε περιόδους άγχους και στρες)
Οι περισσότεροι ασθενείς μπορούν να επιτύχουν καλό, μακροπρόθεσμο έλεγχο του άσθματός, δηλαδή δεν εμφανίζουν σοβαρές παροξύνσεις άσθματος, δεν έχουν ενοχλητικά συμπτώματα άσθματος κατά τη διάρκεια της ημέρας ή της νύχτας, έχουν φυσιολογική ή σχεδόν φυσιολογική πνευμονική λειτουργία και είναι σε θέση να διάγουν ενεργό ζωή, συμπεριλαμβανομένης και της σωματικής άσκησης
Ποια είναι τα 5 βασικά σημεία για μια φυσιολογική ζωή με άσθμα?
Θεραπεία συνυπαρχόντων νοσημάτων που πιθανώς επιδεινώνουν το άσθμα
Καλή σχέση συνεργασίας με τον πνευμονολόγο και τακτική παρακολούθηση
Αναγνώριση και προσπάθεια αποφυγής των ερεθιστικών παραγόντων στο περιβάλλον
Σωστός τρόπος λήψης φαρμάκων
Έγκαιρη αναγνώριση της επιδείνωσης των συμπτωμάτων και πλάνο αντιμετώπισης σε περίπτωση κρίσης άσθματος.
Πολύδωρα Ευτυχία
Πνευμονολόγος ΕΛ.ΑΣ.
